Portretrecht en toelating

Het portretrecht beperkt het auteursrecht en vloeit voort uit de wet op de privacy. Het geeft geportretteerde personen onder bepaalde voorwaarden het recht zich te verzetten tegen publicatie van hun portret. De fotograaf heeft het auteursrecht op de door hem gemaakte foto van een persoon, maar mag deze foto niet in alle gevallen publiceren.

RELEVANTIE

Zomaar een blog opstarten of een wikipagina aanmaken met foto’s van activiteiten die jullie georganiseerd hebben? Niet zomaar alles kan en mag wat dat betreft.

De basis van de regelgeving rond het portretrecht is te vinden in de Wet van 30 juni 1994 betreffende het auteursrecht en naburige rechten.

Bij een portret gaat het altijd om een afbeelding. Een beschrijving van iemands uiterlijk in woorden valt er niet onder. Er wordt onderscheid gemaakt tussen een portret gemaakt in opdracht van de geportretteerde en een portret niet gemaakt in opdracht van de geportretteerde.

Is er sprake van een opdracht, dan heeft de geportretteerde in ieder geval het recht zelf het portret te verveelvoudigen en mag openbaarmaking alleen plaatsvinden met toestemming van de geportretteerde. Daarom werken we aan de VUB altijd met een schriftelijke toestemming. Als het een afbeelding is met daarop meerdere personen, dan is voor openbaarmaking van die afbeelding toestemming nodig van al die personen.

Is er geen sprake van een opdracht, dan kan de geportretteerde zich alleen tegen openbaarmaking verzetten als hij daarbij een redelijk belang heeft. Bijvoorbeeld uit privacy-overwegingen of het belang om niet publiekelijk belachelijk gemaakt te worden. Als de wijze van afbeelding schadelijk kan zijn voor de geportretteerde kan hij zich eveneens tegen openbaarmaking verzetten. Hierbij wordt afgewogen welk belang zwaarder weegt: het recht op privacy of het recht op vrije meningsuiting.

Ook commerciële belangen tellen mee. Het is bijvoorbeeld niet toegestaan om het portret te gebruiken voor reclame als hiervoor geen toestemming is gegeven.

Overzichtsfoto’s die gemaakt zijn op het publieke domein of tijdens publieke manifestaties (bv. activiteiten, festivals, fuiven, …) worden niet als een overtreding van het portretrecht beschouwd, tenzij ze duidelijk op één of enkele personen focussen. Maar zelfs dan kan iemand die zich herkent op de foto en daar niet mee akkoord is zich beroepen op zijn recht op privacy om te eisen dat de foto in kwestie niet langer gebruikt wordt en vernietigd wordt.

STAPPENPLAN

  • Voordat je iemand op de foto vastlegt, vraag hem of haar altijd om (schriftelijke) toestemming en leg uit waarvoor je de foto of foto’s gaat gebruiken;
  • Gebruik geen afbeeldingen van (bekende) personen of figuren op affiches en dergelijk promotiemateriaal. Je hebt namelijk altijd toestemming van die persoon daarvoor nodig.

TIPS

Wanneer minderjarigen aanwezig zijn op activiteiten dienen hun ouders toestemming te verlenen voor het portretrecht. Om die reden is het raadzaam om op de inschrijvingsformulieren voor activiteiten een formule te vermelden dat de ouders door hun handtekening “kennis nemen van het feit dat er tijdens de activiteiten beeldmateriaal van hun kinderen kan worden gemaakt en akkoord gaan dat dit beeldmateriaal op websites of in publicaties van de VUB wordt gebruikt binnen het kader van de doelstellingen van de VUB”.

Wie het portretrecht schendt en foto’s zonder toestemming publiceert waardoor de privacy van de geportretteerde geschonden wordt, of hij belachelijk wordt gemaakt of schade loopt, kan aansprakelijk gesteld worden om een schadevergoeding te betalen. Hierbij zijn de algemene principes van de burgerlijke aansprakelijkheid van toepassing (art. 1382 en 1383 van het Burgerlijk Wetboek).